آن به خاطر مؤلفش و به خاطر كنج كاوي به راستي علمي اوست (توصيف زلزلهٴ سال 955، آبهاي بحرالميت، بحثهاي زمينشناسي، و غيره). در آنجا قديمترين اشاره به آسياهاي بادي را مييابيم (در سيستان)1. كتاب ديگري كه در سال آخر عمرش نوشته، كتاب التنبيه و الاشراف است كه گزيده و تهذيبي است از كارهاي تمام عمرش، و خلاصهاي از حكمت طبيعي مسعودي و عقايد او را در باب تكامل به دست ميدهد (از جمادي به نبات و از نبات به حيوان و از حيوان به انسان)2. مسعودي را با پليني قياس كردهاند.
كي تسورايوكي3
يا تسورايوكي در 833 زاده شد، در 946 درگذشت. شاعر ژاپني. بيشتر شهرتش به خاطر تدوين مجموعهاي از اشعار چيني و ژاپني، موسوم به كوكين - واكاشوست4 كه در 905 آغاز كرده و در 922 به پايان رسانده است. او را (با اندكي عدم اعتماد) به خاطر شرح روزانهٴ مسافرتش از ايالت توسا (جايي كه در آنجا حكومت داشت) به پايتخت، يعني كيوتو، در اينجا ذكر ميكنم. (اين سفر صد روز طول كشيد!) اين روزنامهٴ سفر، كه به توسا - نيكي موسوم است، در 935 به سبك ((زنانه)) نوشته شد، يعني نه به زبان چيني، بلكه به خط و زبان ژاپني. ارزش مكانشناسي آن ناچيز است، ولي داراي ارزش و اعتبار ادبي و روانشناختي زيادي است و از آثار كلاسيك ادبيات ژاپن به شمار ميرود.
ح. طب انگليسي، بيزانسي و عربي
در مورد طب انگليسي (يا به عبارت دقيقتر، طب انگلوساكسوني) يادداشت مرا راجع به قديمترين پزشكينامهها در فقرهٴ گياهشناسي در بالا (و) ببينيد.